Jak przygotować publikację naukową do tłumaczenia? Checklista autora

1. Ustal jedną aktualną wersję manuskryptu

Najpierw upewnij się, że dokument przekazywany do tłumaczenia jest jednoznacznie oznaczoną wersją roboczą lub finalną. Tabele, ryciny, podpisy i materiały supplementary powinny pochodzić z tego samego etapu pracy. Problem pojawia się wtedy, gdy tekst główny został już zaktualizowany, ale załączona tabela lub rycina nadal pochodzi ze starszej wersji.

Przejrzyj również komentarze i Track Changes. Jeżeli część uwag współautorów nadal wymaga decyzji, dobrze rozstrzygnąć je przed tłumaczeniem albo jasno wskazać, które fragmenty pozostają otwarte. W trakcie tłumaczenia można oczywiście wprowadzać dalsze zmiany, ale powinny być one oznaczone w sposób pozwalający łatwo zidentyfikować nową treść.

2. Porównaj wszystkie dane liczbowe

Dane liczbowe powinny zostać zweryfikowane przez autora jeszcze przed wysłaniem pliku. Sprawdź więc, czy wartości podane w Abstract, Results, Discussion, tabelach i rycinach są ze sobą zgodne. Zwróć uwagę na liczebności grup, średnie, mediany, zakresy, odchylenia standardowe, przedziały ufności, wartości p, czas obserwacji i jednostki.

Szczególnej kontroli wymaga zapis n (%). Wartość procentowa powinna odpowiadać podanej liczbie przypadków i właściwemu mianownikowi. W badaniu może występować jednocześnie liczba wszystkich uczestników, liczba osób w określonej grupie i liczba pacjentów, dla których dostępny był konkretny wynik. Jeżeli nie wiadomo, do której populacji odnosi się procent, sama wartość może być niejednoznaczna.

ICMJE zaleca, aby przy wynikach procentowych podawać również liczby bezwzględne, na podstawie których procenty zostały obliczone. Taka prezentacja ułatwia ocenę danych i pomaga wychwycić niespójności przed przekazaniem pracy dalej.

3. Sprawdź zgodność tekstu, tabel i rycin

Każda tabela i rycina powinna być traktowana jako część tej samej publikacji, a nie niezależny załącznik. Jeżeli tekst podaje jedną wartość, tabela drugą, a podpis ryciny trzecią, autor powinien rozstrzygnąć tę rozbieżność przed przekazaniem materiału do tłumaczenia.

Przed tłumaczeniem porównaj nazwy grup, wartości liczbowe, kolejność kategorii, jednostki i opisy wyników. Sprawdź, czy każda tabela i rycina jest przywołana w tekście oraz czy numeracja odpowiada kolejności występowania. W tabelach zweryfikuj nagłówki kolumn, przypisy i rozwinięcia skrótów. W rycinach sprawdź oznaczenia paneli A, B, C, strzałki, symbole i legendy.

W publikacjach klinicznych warto osobno zweryfikować strony anatomiczne. Jeżeli opis przypadku wskazuje stronę lewą, a podpis ryciny prawą, tę rozbieżność powinien usunąć autor przed tłumaczeniem.

4. Nie pomijaj materiałów supplementary

Materiały dodatkowe są częstym źródłem rozbieżności, ponieważ mogą być aktualizowane niezależnie od głównego dokumentu. Sprawdź supplementary tables, supplementary figures, dodatkowe metody, appendices oraz wszelkie listy stwierdzeń, odpowiedzi lub wyników kolejnych rund badania.

Zwróć uwagę na numerację i identyfikatory. Jeżeli ten sam numer został przypisany dwóm różnym pozycjom albo tekst odwołuje się do elementu, którego nie ma w załączniku, problem warto rozwiązać jeszcze przed tłumaczeniem. Podobnie wtedy, gdy manuskrypt informuje na przykład, że pięć stwierdzeń zostało przeredagowanych, ale nie pozwala jednoznacznie ustalić, o które pięć pozycji chodzi.

5. Ujednolić terminologię i skróty

Jeżeli ta sama procedura, grupa pacjentów lub punkt końcowy jest nazywany w kilku miejscach inaczej, warto ustalić, czy są to rzeczywiście synonimy. Różne określenia mogą sugerować różne techniki, struktury anatomiczne, klasyfikacje lub kategorie badawcze.

Sprawdź również wszystkie skróty. Każdy niestandardowy skrót powinien być rozwinięty przy pierwszym użyciu, a jego forma powinna pozostać konsekwentna w tekście, tabelach i rycinach. ICMJE zwraca uwagę, że niestandardowe skróty mogą być mylące i powinny być wyjaśniane.

Jeżeli publikacja korzysta z oficjalnych nazw skal, klasyfikacji, technik, organizacji lub wytycznych, sprawdź ich pełną nazwę, wersję i rok, jeśli mają znaczenie dla interpretacji tekstu.

6. Sprawdź kompletność informacji i odwołań

Nie każdy problem polega na podaniu błędnej informacji. Czasami istotnej informacji po prostu brakuje. Przejrzyj odwołania typu „as shown in Table…”, „see Figure…”, „the following statements…”, „these patients…” lub „this group” i upewnij się, że odbiorca może jednoznacznie ustalić, do czego odnoszą się te sformułowania.

Sprawdź także bibliografię na poziomie podstawowej spójności: czy cytowania występujące w tekście mają odpowiadające im pozycje, czy numeracja nie została przesunięta podczas edycji i czy nie pozostały puste lub zdublowane odwołania.

7. Dobierz właściwą checklistę raportowania

Przed przekazaniem publikacji warto sprawdzić, czy dla danego typu badania istnieją odpowiednie wytyczne raportowania. EQUATOR Network gromadzi checklisty przeznaczone między innymi dla badań randomizowanych, obserwacyjnych, przeglądów systematycznych, badań diagnostycznych, opisów przypadków czy badań jakościowych.

Takie checklisty nie służą do tłumaczenia tekstu. Pomagają autorowi sprawdzić, czy w manuskrypcie znajdują się informacje potrzebne do zrozumienia i oceny badania. W zależności od projektu mogą to być na przykład CONSORT, STROBE, PRISMA, STARD, CARE lub inne wytyczne. Najlepiej korzystać z właściwej checklisty jeszcze podczas pisania publikacji, a przed tłumaczeniem wykonać ostatnią kontrolę kompletności.

8. Sprawdź wymagania czasopisma docelowego

Jeżeli czasopismo zostało już wybrane, zapoznaj się z jego Instructions for Authors i przekaż je razem z manuskryptem. Poszczególne redakcje mogą mieć własne wymagania dotyczące struktury abstraktu, limitu słów, sposobu przedstawiania tabel i rycin, skrótów, jednostek, cytowań oraz wariantu języka angielskiego.

ICMJE również podkreśla, że przygotowanie tabel, jednostek i innych elementów powinno uwzględniać wymagania konkretnego czasopisma. Znajomość tych zasad przed rozpoczęciem pracy ogranicza liczbę późniejszych zmian technicznych.

Checklista autora przed przekazaniem publikacji do tłumaczenia

• Aktualna wersja manuskryptu jest jednoznacznie oznaczona.
• Tabele, ryciny i supplementary materials pochodzą z tej samej wersji pracy.
• W Abstract, Results i Discussion występują te same wartości liczbowe.
• Wartości n i procenty są ze sobą zgodne i mają właściwy mianownik.
• Średnie, mediany, zakresy, przedziały ufności i wartości p zostały porównane między tekstem a tabelami.
• Jednostki są prawidłowe i konsekwentne w całym dokumencie.
• Każda tabela ma właściwy numer, tytuł, nagłówki i przypisy.
• Każda rycina ma właściwy numer i odpowiadający jej podpis.
• Panele A, B, C oraz symbole i strzałki są poprawnie opisane.
• Strony anatomiczne są zgodne w tekście, tabelach, rycinach i podpisach.
• Materiały supplementary są kompletne i aktualne.
• Identyfikatory, numery rekordów i stwierdzeń nie są zdublowane.
• Wszystkie elementy wymienione w tekście rzeczywiście znajdują się w przekazanym materiale.
• Terminologia jest konsekwentna w całym manuskrypcie.
• Każdy niestandardowy skrót został poprawnie rozwinięty i jest używany w jednym znaczeniu.
• Nazwy skal, klasyfikacji, metod i technik zostały sprawdzone.
• Chronologia zdarzeń, procedur i follow-up jest logiczna.
• Cytowania i odwołania nie są puste, zdublowane ani przesunięte.
• Zdania mogące mieć więcej niż jedną interpretację zostały doprecyzowane.
• Zastosowano właściwą checklistę raportowania dla typu badania, jeśli jest dostępna.
• Sprawdzono Instructions for Authors czasopisma docelowego, jeśli zostało już wybrane.
• Przekazywany zestaw plików jest kompletny.

Jeżeli przy którymkolwiek punkcie odpowiedź brzmi „nie wiem”, warto zweryfikować ten element przed wysłaniem dokumentu. Szczególnie ważne są wątpliwości dotyczące danych liczbowych, wyników, jednostek, strony anatomicznej i interpretacji materiału badawczego.

Dobre tłumaczenie zaczyna się przed pierwszym przetłumaczonym zdaniem

Przygotowanie publikacji do tłumaczenia nie polega jedynie na usunięciu literówek i zapisaniu pliku jako „final”. Najważniejsze jest upewnienie się, że tekst, tabele, ryciny, materiały dodatkowe i dane liczbowe tworzą jeden spójny dokument.

Więcej o pracy z manuskryptami znajdziesz w materiale o tłumaczeniach publikacji naukowych. Jeśli chcesz przekazać gotowy tekst do tłumaczenia, sprawdź również usługi tłumaczeń medycznych Meddea.

Źródła

• ICMJE: Preparing a Manuscript for Submission to a Medical Journal – zalecenia dotyczące wyników, tabel, rycin, jednostek, skrótów i przygotowania manuskryptu.
• EQUATOR Network: What is a reporting guideline? – rola checklist i wytycznych raportowania w przygotowaniu publikacji.
• EQUATOR Network: Selecting the appropriate reporting guideline – dobór checklisty do typu badania.